รองศาสตราจารย์ ดร. นฤมล อรุโณทัย เป็นนักวิชาการประจำสถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาโทด้านมานุษยวิทยาจากมหาวิทยาลัยวอชิงตัน เมืองซีแอตเทิล สหรัฐอเมริกา และสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอกด้านมานุษยวิทยาจากมหาวิทยาลัยฮาวาย ณ มานัว สหรัฐอเมริกา
ตลอดระยะเวลาการทำงานทางวิชาการ ท่านมีความสนใจและเชี่ยวชาญด้านการศึกษาชาติพันธุ์ชาวเลของประเทศไทย นโยบายการพัฒนาทางเลือก และประเด็นทางสังคมที่เกี่ยวข้องกับกลุ่มเปราะบางและชุมชนท้องถิ่น โดยมีผลงานวิจัยครอบคลุมหลากหลายประเด็น อาทิ แรงงาน ชาติพันธุ์ ภาคประชาสังคม การท่องเที่ยว และการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรม
ผลงานที่โดดเด่นของท่านคือการดำเนินงานวิจัยอย่างต่อเนื่องเกี่ยวกับชาวเลในพื้นที่ชายฝั่งภาคใต้ของประเทศไทย ซึ่งนำไปสู่การสร้างเครือข่ายเพื่อคุ้มครองสิทธิและวิถีชีวิตของชุมชนชาวเล รวมถึงการจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายที่สำคัญต่อภาครัฐ ผลงานดังกล่าวมีส่วนสนับสนุนให้เกิดมติคณะรัฐมนตรีเมื่อปี พ.ศ. 2553 เรื่อง “การฟื้นฟูวิถีชีวิตชาวเล” และการผลักดันร่างพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ ซึ่งได้เสนอเข้าสู่การพิจารณาของคณะรัฐมนตรีในปี พ.ศ. 2564
ด้วยความมุ่งมั่นในการศึกษาวิจัยและการขับเคลื่อนองค์ความรู้สู่การพัฒนานโยบายสาธารณะ รองศาสตราจารย์ ดร. นฤมล ได้รับรางวัลนักวิจัยดีเด่นแห่งชาติ ประจำปี พ.ศ. 2559 จากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ซึ่งเป็นรางวัลอันทรงเกียรติที่สะท้อนถึงคุณูปการด้านงานวิจัยเพื่อสังคมและการพัฒนาประเทศ
ในโครงการประเมินระบบนิเวศระดับชาติของประเทศไทย (National Ecosystem Assessment: NEA) ท่านมีบทบาทสำคัญในการเชื่อมโยงองค์ความรู้ด้านสังคม วัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่นเข้ากับการประเมินระบบนิเวศ เพื่อให้ข้อค้นพบและข้อเสนอเชิงนโยบายสะท้อนมิติของผู้คน ชุมชน และความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติอย่างรอบด้าน อันเป็นพื้นฐานสำคัญของการพัฒนาที่ยั่งยืนและการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทย
